[Research Contribution] Tác động của các mối quan tâm cá nhân đến hành vi tiêu dùng có đạo đức đối với các sản phẩm nhựa thân thiện với môi trường của sinh viên trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Từ khóa: Hành vi tiêu dùng có đạo đức; Nhựa thân thiện với môi trường; Tiêu dùng xanh; Mối quan tâm môi trường; Mối quan tâm xã hội; Sinh viên.

Rác thải nhựa là thách thức cấp bách, song nhận thức bảo vệ môi trường chưa hẳn đã đi liền với hành vi tiêu dùng xanh thực tế. Nhằm tìm ra động lực giúp thu hẹp khoảng cách này, nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đã triển khai nghiên cứu “Tác động của các mối quan tâm cá nhân đến hành vi tiêu dùng có đạo đức đối với các sản phẩm nhựa thân thiện với môi trường của sinh viên trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh”. Thông qua việc đánh giá các mối quan tâm về môi trường, xã hội và trách nhiệm công dân, đề tài làm rõ những nhân tố thực sự thúc đẩy người trẻ ra quyết định mua sắm bền vững.

Những lăng kính nào đang thực sự đóng vai trò xúc tác, chuyển hóa ý định thành hành vi lựa chọn sản phẩm bền vững ở sinh viên?

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhiều sinh viên đã nhận thức rõ tác động tiêu cực của rác thải nhựa đối với môi trường. Tuy nhiên, nhận thức thôi vẫn chưa đủ để tạo ra thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Rất nhiều người sẵn sàng nói rằng họ ủng hộ lối sống xanh, nhưng khi đứng trước lựa chọn thực tế, họ vẫn ưu tiên sự tiện lợi, giá rẻ và thói quen quen thuộc. Điều này cho thấy khoảng cách giữa “quan tâm” và “hành động” vẫn còn tồn tại rất rõ trong hành vi tiêu dùng của người trẻ.

Đồng thời, các mối quan tâm xã hội có ảnh hưởng đáng kể đến hành vi tiêu dùng có đạo đức của sinh viên. Việc sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường không chỉ xuất phát từ trách nhiệm với thiên nhiên, mà còn liên quan đến cách người trẻ muốn được nhìn nhận trong môi trường xã hội xung quanh. Khi tiêu dùng xanh dần trở thành một lối sống được cộng đồng quan tâm và khuyến khích, người trẻ cũng có xu hướng dễ tham gia hơn để tạo sự đồng điệu với bạn bè và xã hội.

Một điểm đáng chú ý khác của nghiên cứu là yếu tố “mối quan tâm chính trị” cũng tác động tích cực đến ý định và hành vi tiêu dùng xanh. Điều này cho thấy tiêu dùng thân thiện với môi trường không còn đơn thuần là hành vi mua sắm, mà đang dần trở thành cách để người trẻ thể hiện trách nhiệm công dân và quan điểm cá nhân về các vấn đề xã hội. Khi họ tin rằng môi trường cần được bảo vệ và xã hội cần thay đổi theo hướng bền vững hơn, lựa chọn tiêu dùng cũng bắt đầu phản ánh những giá trị đó.

Không chỉ vậy, ý định tiêu dùng có đạo đức cũng có ảnh hưởng mạnh mẽ đến hành vi tiêu dùng thực tế. Khi sinh viên tin rằng lựa chọn của mình có thể tạo ra tác động tích cực cho môi trường và cộng đồng, họ sẽ sẵn sàng thay đổi hành vi nhiều hơn, thậm chí chấp nhận chi trả cao hơn cho các sản phẩm thân thiện với môi trường. Điều này cho thấy tiêu dùng xanh không còn chỉ xoay quanh công năng sản phẩm, mà còn gắn với cảm giác trách nhiệm và giá trị cá nhân mà người trẻ muốn theo đuổi.

Mô hình nghiên cứu

Biến tiêu dùng xanh từ “điều nên làm” thành “điều người trẻ muốn làm” mới là chìa khóa tạo ra thay đổi lâu dài

Nghiên cứu chỉ ra rằng: để thúc đẩy hành vi tiêu dùng xanh, chỉ truyền thông về tác hại của rác thải nhựa là chưa đủ. Người trẻ ngày nay không chỉ quan tâm đến việc một sản phẩm có “thân thiện với môi trường” hay không, mà còn muốn cảm thấy lựa chọn của mình mang ý nghĩa xã hội và phản ánh đúng những giá trị mà họ theo đuổi.

Vì vậy, các doanh nghiệp và tổ chức không nên chỉ tập trung vào việc quảng bá sản phẩm xanh như một giải pháp bảo vệ môi trường, mà cần xây dựng những trải nghiệm giúp người dùng cảm thấy họ đang thật sự tạo ra tác động tích cực. Khi tiêu dùng xanh trở thành một phần của lối sống, của trách nhiệm cá nhân và của sự kết nối với cộng đồng, hành vi này mới có khả năng duy trì lâu dài thay vì chỉ dừng lại ở những lựa chọn mang tính nhất thời.

Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng cho thấy vai trò quan trọng của môi trường xã hội trong việc thúc đẩy hành vi tiêu dùng có đạo đức. Khi các giá trị sống xanh dần trở thành chuẩn mực mới trong cộng đồng sinh viên, việc sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường sẽ không còn là lựa chọn “đặc biệt”, mà có thể trở thành hành vi quen thuộc trong đời sống hằng ngày.

Bài nghiên cứu đã gián tiếp đóng góp cho SDG 11, 12 ,13. Xem toàn bộ bài nghiên cứu “Tác động của các mối quan tâm cá nhân đến hành vi tiêu dùng có đạo đức đối với các sản phẩm nhựa thân thiện với môi trường của sinh viên trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh” TẠI ĐÂY

Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh Như, Phạm Khánh Linh, Na Sóc Chiết - Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài Cộng đồng nghiên cứu xanh với thông điệp "Research Contribution for UEH Living Lab Green Campus", UEH trân trọng kính mời cộng đồng cùng đón xem bản tin Cộng đồng nghiên cứu xanh tiếp theo.

Thông tin thêm:

SDG 11 – Thành phố và Cộng đồng bền vững nhằm mục tiêu xây dựng các khu đô thị và cộng đồng có khả năng chống chịu, an toàn, và phát triển bền vững, thông qua việc cải thiện chất lượng môi trường sống, quản lý rác thải hiệu quả và đảm bảo tiếp cận các dịch vụ cơ bản cho mọi người dân. Một thành phố bền vững không chỉ quan tâm đến cơ sở hạ tầng vật chất mà còn bao gồm cả nhận thức và hành vi của cư dân trong việc bảo vệ môi trường sống chung.

SDG 12 – Tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm tập trung vào việc bảo đảm các mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững, từ đó giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm môi trường. Mục tiêu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý chất thải hiệu quả, sử dụng tài nguyên một cách tối ưu, và thúc đẩy sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng của cá nhân và cộng đồng, đặc biệt là thông qua giáo dục và nhận thức.

SDG 13 – Ứng phó với biến đổi khí hậu kêu gọi hành động khẩn cấp để chống lại biến đổi khí hậu và những tác động tiêu cực của nó, thông qua việc giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao khả năng thích ứng và tăng cường nhận thức cộng đồng. Mục tiêu này không chỉ bao gồm các chính sách cấp quốc gia mà còn đòi hỏi sự thay đổi từ hành vi cá nhân và cộng đồng trong đời sống hàng ngày, đặc biệt là ở những lĩnh vực có liên quan trực tiếp đến phát sinh và xử lý chất thải.

Tin, ảnh: Dự án UEH Green Campus, Đoàn Thanh niên - Hội sinh viên UEH, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều