[Research Contribution] Nhân tố tác động đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững tại các công ty niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán TP. HCM

Từ khóa: Công bố thông tin bền vững; ESG; Doanh nghiệp niêm yết; Minh bạch thông tin; Áp lực chính phủ; Áp lực cổ đông; Thị trường chứng khoán; Báo cáo bền vững; Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp; Phát triển bền vững.

Khi phát triển bền vững dần trở thành "luật chơi" mới trên thương trường, việc công bố thông tin không chỉ là nghĩa vụ mà còn là bản cam kết về uy tín doanh nghiệp. Thế nhưng, sự minh bạch ấy xuất phát từ tầm nhìn chiến lược hay chỉ là hệ quả của những áp lực vô hình? Đi tìm lời giải cho câu hỏi này, nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đã triển khai đề tài "Nhân tố tác động đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững tại các công ty niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán TP. HCM". Nghiên cứu đóng vai trò như một lăng kính chân thực, soi chiếu những rào cản và động lực ngầm đang định hình hành vi công bố thông tin ESG tại Việt Nam hiện nay.

Doanh nghiệp minh bạch vì muốn, hay vì buộc phải làm?

Minh bạch về phát triển bền vững thường được xem là dấu hiệu của một doanh nghiệp có trách nhiệm. Nhưng trên thực tế, hành vi này không phải lúc nào cũng xuất phát từ sự tự nguyện, mà phần lớn chịu tác động từ những áp lực bên ngoài. Điều đáng nói là không phải áp lực nào cũng thúc đẩy minh bạch, thậm chí có những yếu tố còn tạo ra hiệu ứng ngược.

*Khi áp lực từ chính phủ chưa tạo ra động lực thực sự

Kết quả nghiên cứu cho thấy áp lực từ chính phủ lại có tác động tiêu cực đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững. Thay vì chủ động minh bạch, doanh nghiệp có xu hướng công bố thông tin theo kiểu “đáp ứng yêu cầu”. Khi quy định mang tính bắt buộc nhưng chưa đi kèm với động lực rõ ràng, việc công bố dễ trở thành hình thức, thiếu chiều sâu và không phản ánh đúng bản chất hoạt động bền vững của doanh nghiệp.

*Cổ đông: động lực tài chính có thể lấn át mục tiêu bền vững

Không giống như kỳ vọng, áp lực từ cổ đông cũng không thúc đẩy minh bạch mà còn có xu hướng làm giảm mức độ công bố thông tin. Trong bối cảnh nhiều cổ đông vẫn ưu tiên hiệu quả tài chính ngắn hạn, doanh nghiệp có thể hạn chế chia sẻ những thông tin liên quan đến chi phí môi trường hoặc các hoạt động chưa mang lại lợi ích rõ rệt. Điều này khiến minh bạch trở thành một lựa chọn mang tính cân nhắc, thay vì là một cam kết dài hạn.

*Áp lực thị trường không mặc nhiên chuyển hóa thành sự thay đổi

Một điểm đáng chú ý là các yếu tố như chủ nợ, đối thủ cạnh tranh hay tỷ lệ sở hữu nước ngoài lại không có ảnh hưởng đáng kể đến hành vi công bố thông tin. Điều này cho thấy, nếu các bên liên quan chưa thực sự đặt nặng vấn đề phát triển bền vững, doanh nghiệp cũng khó có động lực để thay đổi. Minh bạch khi đó không phải là tiêu chuẩn chung, mà chỉ dừng lại ở mức lựa chọn.

Mô hình nghiên cứu

Từ áp lực đến động lực: Khi minh bạch cần được “kích hoạt” đúng cách

Nghiên cứu chỉ ra rằng: minh bạch về phát triển bền vững tại Việt Nam vẫn chưa thực sự xuất phát từ nội tại doanh nghiệp, mà phần lớn bị chi phối bởi áp lực bên ngoài. Vì vậy, nếu chỉ dừng ở việc gia tăng quy định hay kiểm soát, doanh nghiệp rất dễ rơi vào trạng thái công bố mang tính hình thức, thiếu chiều sâu.

Để thay đổi điều này, chính sách cần chuyển từ “ép buộc” sang “tạo động lực”. Thay vì chỉ yêu cầu doanh nghiệp công bố, cần đi kèm các cơ chế khuyến khích như ưu đãi, xếp hạng minh bạch hoặc gắn với lợi ích tiếp cận vốn. Khi doanh nghiệp nhìn thấy lợi ích rõ ràng, minh bạch sẽ không còn là nghĩa vụ, mà trở thành một phần trong chiến lược phát triển dài hạn.

Bên cạnh đó, vai trò của nhà đầu tư và cổ đông cũng cần được tái định hình. Khi các bên này không chỉ đánh giá doanh nghiệp qua lợi nhuận, mà còn qua trách nhiệm môi trường và xã hội, áp lực sẽ chuyển hóa thành động lực tích cực. Khi đó, doanh nghiệp không còn “công bố để đối phó”, mà chủ động minh bạch để xây dựng uy tín và lợi thế cạnh tranh bền vững.

Cuối cùng, minh bạch chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó phản ánh đúng bản chất hoạt động của doanh nghiệp. Và để làm được điều đó, cần một hệ sinh thái nơi cả chính sách, thị trường và nhà đầu tư cùng thúc đẩy một chuẩn mực chung về phát triển bền vững.

Bài nghiên cứu đã gián tiếp đóng góp cho SDG 9, 12 ,16. Xem toàn bộ bài nghiên cứu “Nhân tố tác động đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững tại các công ty niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán TP. HCM ” TẠI ĐÂY

Nhóm tác giả: Nguyễn Minh Huy, Lê Minh Thư, Trần Anh Quân, Phạm Thị Thu Uyên, Nguyễn Trần Minh Thiện - Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài Cộng đồng nghiên cứu xanh với thông điệp "Research Contribution for UEH Living Lab Green Campus", UEH trân trọng kính mời cộng đồng cùng đón xem bản tin Cộng đồng nghiên cứu xanh tiếp theo.

Thông tin thêm:

SDG 9 – Công nghiệp, Đổi mới và Hạ tầng hướng đến việc xây dựng cơ sở hạ tầng kiên cố, thúc đẩy công nghiệp hóa bền vững và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Mục tiêu này không chỉ liên quan đến phát triển công nghệ và sản xuất, mà còn bao gồm việc thu hẹp khoảng cách tiếp cận hạ tầng giữa các khu vực, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như ứng dụng công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

SDG 12 – Tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm tập trung vào việc bảo đảm các mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững, từ đó giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm môi trường. Mục tiêu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý chất thải hiệu quả, sử dụng tài nguyên một cách tối ưu, và thúc đẩy sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng của cá nhân và cộng đồng, đặc biệt là thông qua giáo dục và nhận thức.

SDG 16 – Hòa bình, công lý và thể chế vững mạnh tập trung vào việc xây dựng xã hội hòa bình, giảm bạo lực và xung đột, đồng thời bảo đảm mọi người đều được tiếp cận công lý công bằng. Bên cạnh đó, mục tiêu này còn thúc đẩy các thể chế minh bạch, có trách nhiệm và hiệu quả, tạo niềm tin cho người dân, qua đó góp phần củng cố nền tảng phát triển bền vững.

Tin, ảnh: Dự án UEH Green Campus, Đoàn Thanh niên - Hội sinh viên UEH, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều