[Research Contribution] Tác động của “trò chơi hóa” đến hiệu quả học tập trong môi trường học tập chủ động

Từ khóa: Gamification; Học tập chủ động; Hiệu quả học tập; Động lực học tập; Trải nghiệm học tập; Cạnh tranh; Phần thưởng; Hứng thú học tập; Ứng dụng học tập; Sinh viên đại học.

Việc học ngày nay không còn chỉ diễn ra trên lớp học, mà đang dần chuyển sang các nền tảng tự học. Trong bối cảnh đó, các yếu tố trò chơi hóa (gamification) đã được đưa vào học tập nhằm khiến việc học trở nên hấp dẫn hơn. Nhưng liệu “học mà như chơi” có thực sự giúp sinh viên nâng cao hiệu quả học tập, hay chỉ khiến trải nghiệm trở nên thú vị hơn mà thôi? Để những trăn trở này có lời giải đáp thuyết phục, nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đã thực hiện nghiên cứu “Tác động của ‘trò chơi hóa’ đến hiệu quả học tập trong môi trường học tập chủ động”, nhằm làm rõ tác động của trò chơi hóa đến động lực và hiệu quả học tập của sinh viên trong môi trường tự học.

Điều gì thực sự khiến gamification giúp sinh viên học hiệu quả hơn?

Không phải cứ “chơi” là sẽ học tốt hơn, mà là cách trò chơi tạo ra động lực mới quyết định hiệu quả học tập. Vậy trong gamification, yếu tố nào thực sự tạo ra sự khác biệt?

*Phần thưởng không chỉ để “cho vui”, mà là để giữ người học tiếp tục

Trong môi trường tự học, nơi không có ai kiểm soát trực tiếp, việc duy trì động lực là một thách thức lớn. Các yếu tố như điểm thưởng, huy hiệu hay phản hồi đóng vai trò như một “cú hích” giúp sinh viên cảm thấy nỗ lực của mình được ghi nhận. Khi mỗi hành động học tập đều đi kèm với một phần thưởng rõ ràng, người học sẽ tiếp tục tham gia thay vì bỏ cuộc giữa chừng.

*Cạnh tranh không tạo áp lực, mà tạo động lực để cố gắng hơn

Thay vì học một mình, gamification đưa sinh viên vào một môi trường có sự so sánh và tương tác. Bảng xếp hạng hay điểm số không chỉ giúp người học biết mình đang ở đâu, mà còn kích thích mong muốn cải thiện vị trí. Chính sự cạnh tranh “nhẹ nhàng” này khiến sinh viên dành nhiều thời gian hơn cho việc học và chủ động nỗ lực hơn để đạt kết quả tốt.

*Thú vị không phải là yếu tố phụ, mà là điều giữ chân người học

Một trải nghiệm học tập nhàm chán rất khó duy trì trong môi trường tự học. Khi bài học được thiết kế với hình ảnh, âm thanh, câu chuyện hay mục tiêu rõ ràng, người học không còn cảm thấy mình đang “học”, mà giống như đang tham gia vào một hành trình. Chính cảm giác hứng thú này giúp tăng mức độ tập trung và khiến người học dễ dàng gắn bó lâu dài hơn với quá trình học tập.

*Muốn học tốt hơn, trước hết phải khiến người học “muốn học”

Các yếu tố gamification không tác động trực tiếp đến kết quả học tập, mà đi qua một “lớp trung gian” là động lực. Khi người học cảm thấy chú ý hơn, thấy nội dung liên quan hơn, tự tin hơn và hài lòng hơn trong quá trình học, hiệu quả học tập mới thực sự được cải thiện. Điều này cho thấy, vấn đề không nằm ở việc có công nghệ hay không, mà là cách công nghệ được thiết kế để chạm vào tâm lý người học.

Mô hình nghiên cứu

Khi việc học trở thành một trải nghiệm: Chìa khóa để gamification thực sự hiệu quả

Thông qua nghiên cứu, có thể thấy gamification không đơn thuần là việc thêm điểm thưởng hay bảng xếp hạng vào quá trình học, mà là cách thiết kế trải nghiệm học tập xoay quanh động lực của người học. Một khi các yếu tố như cạnh tranh, phần thưởng và sự thú vị được sử dụng đúng cách, chúng không chỉ làm cho việc học hấp dẫn hơn mà còn kích hoạt sự tập trung, cảm nhận liên quan, sự tự tin và hài lòng trong quá trình học.

Điều này gợi ý rằng các đơn vị giáo dục và nhà phát triển ứng dụng không nên dừng lại ở việc “gamify cho có”, mà cần hiểu rõ người học đang cần gì trong hành trình tự học. Một hệ thống hiệu quả là hệ thống khiến người học cảm thấy tiến bộ, được ghi nhận và có lý do để tiếp tục, thay vì chỉ đơn thuần tạo ra sự giải trí ngắn hạn.

Bên cạnh đó, việc thiết kế các yếu tố cạnh tranh cũng cần được cân nhắc theo hướng tích cực. Cạnh tranh không nên tạo áp lực, mà nên trở thành một cơ chế khuyến khích nỗ lực và duy trì sự tham gia. Lúc người học cảm thấy mình có thể cải thiện và kiểm soát kết quả, cũng là lúc họ sẽ chủ động hơn trong việc học.

Cuối cùng, để gamification thực sự nâng cao hiệu quả học tập, cần chuyển trọng tâm từ “làm cho vui” sang “làm cho có ý nghĩa”. Khi trải nghiệm học tập vừa thú vị vừa liên quan đến mục tiêu cá nhân của người học, động lực sẽ được duy trì lâu dài và từ đó, hiệu quả học tập mới thực sự được cải thiện.

Bài nghiên cứu đã gián tiếp đóng góp cho SDG 4,8,9. Xem toàn bộ bài nghiên cứu “Tác động của ‘trò chơi hóa’ đến hiệu quả học tập trong môi trường học tập chủ động” TẠI ĐÂY

Nhóm tác giả: Nguyễn Thanh Hải, Võ Đức Nghĩa, Lê Nguyễn Châu Anh, Đinh Bảo Ngọc - Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài Cộng đồng nghiên cứu xanh với thông điệp "Research Contribution for UEH Living Lab Green Campus", UEH trân trọng kính mời cộng đồng cùng đón xem bản tin Cộng đồng nghiên cứu xanh tiếp theo.

Thông tin thêm:

SDG 4 – Giáo dục chất lượng hướng đến việc bảo đảm mọi người đều có cơ hội tiếp cận nền giáo dục công bằng, toàn diện và chất lượng ở mọi cấp bậc. Giáo dục không chỉ là trang bị kiến thức cơ bản, mà còn mở ra cơ hội phát triển kỹ năng, tư duy sáng tạo và tinh thần trách nhiệm xã hội, từ đó giúp con người thích ứng với sự thay đổi của thế giới và đóng góp cho sự phát triển bền vững.

SDG 8 – Việc làm bền vững và Tăng trưởng kinh tế tập trung vào việc xây dựng nền kinh tế tăng trưởng bao trùm, tạo ra việc làm chất lượng, công bằng và bền vững cho tất cả mọi người. Đây không chỉ là việc thúc đẩy GDP, mà còn là cải thiện điều kiện lao động, mở rộng cơ hội cho thanh niên và phụ nữ, khuyến khích đổi mới sáng tạo và phát triển doanh nghiệp gắn liền với trách nhiệm xã hội.

SDG 9 – Công nghiệp, Đổi mới và Hạ tầng hướng đến việc xây dựng cơ sở hạ tầng kiên cố, thúc đẩy công nghiệp hóa bền vững và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Mục tiêu này không chỉ liên quan đến phát triển công nghệ và sản xuất, mà còn bao gồm việc thu hẹp khoảng cách tiếp cận hạ tầng giữa các khu vực, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như ứng dụng công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Tin, ảnh: Dự án UEH Green Campus, Đoàn Thanh niên - Hội sinh viên UEH, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều