[Research Contribution] Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng dịch vụ gọi xe điện Xanh SM của sinh viên đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh

Từ khóa: Ý định sử dụng; Giao thông xanh; Dịch vụ gọi xe điện; Hành vi tiêu dùng xanh.

Xe điện được gọi là tương lai của giao thông xanh, nhưng thực tế, sinh viên vẫn ngày ngày chọn xe xăng như một thói quen khó bỏ. Vậy điều gì khiến một lựa chọn “tốt cho môi trường” lại chưa đủ sức thay thế lựa chọn “quen thuộc và tiện lợi”? Để lý giải nghịch lý này, nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đã thực hiện đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng dịch vụ gọi xe điện Xanh của sinh viên đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh”, nhằm khám phá những yếu tố thực sự chi phối quyết định chuyển đổi sang dịch vụ gọi xe điện của sinh viên trong bối cảnh đô thị hiện đại.

Vậy điều gì thực sự chi phối quyết định của sinh viên khi đứng giữa lựa chọn quen thuộc là xe xăng và một lựa chọn mới như Xanh SM?

*Không phải “xanh” khiến sinh viên thay đổi, mà là “có lợi” khiến họ hành động

Dù ý thức về môi trường của sinh viên ngày càng gia tăng, nhưng trong thực tế, yếu tố kinh tế vẫn đóng vai trò then chốt. Các chương trình khuyến mãi, mã giảm giá hay ưu đãi từ nền tảng không chỉ làm tăng tính hấp dẫn, mà còn giúp “hợp lý hóa” quyết định lựa chọn xe điện. Lúc chi phí không còn là rào cản cũng là lúc việc chuyển sang một phương án “xanh hơn” trở nên dễ chấp nhận hơn trong hành vi tiêu dùng hằng ngày.

*Tưởng là lựa chọn cá nhân, nhưng quyết định lại được “dẫn dắt” bởi số đông

Sinh viên thường không ra quyết định trong một “khoảng không độc lập”. Những đánh giá từ bạn bè, trải nghiệm được chia sẻ trên mạng xã hội hay đơn giản là việc nhìn thấy ngày càng nhiều người sử dụng Xanh SM đều góp phần tạo nên một chuẩn mực mới. Một khi một lựa chọn được lặp lại đủ nhiều trong môi trường xã hội thì nó dần trở thành điều “bình thường”, và từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi cá nhân.

*Ai cũng biết ô nhiễm là vấn đề, nhưng biết không đồng nghĩa với việc sẽ thay đổi

Nhận thức về môi trường đóng vai trò như điểm khởi đầu của hành vi tiêu dùng xanh, nhưng chưa đủ để tạo ra sự chuyển dịch rõ rệt. Sinh viên có thể hiểu tác hại của phương tiện truyền thống, nhưng thói quen, sự tiện lợi và cảm nhận cá nhân vẫn là những yếu tố giữ họ ở lại với lựa chọn cũ. Khoảng cách giữa nhận thức và hành động vì vậy vẫn tồn tại như một “vùng xám” trong hành vi tiêu dùng.

*Không phải cứ “gắn mác xanh” là đủ, người dùng cần thấy tác động thực sự

Ngoài yếu tố nhận thức, niềm tin vào giá trị thực của dịch vụ cũng đóng vai trò quan trọng. Sinh viên không chỉ quan tâm đến việc một dịch vụ được quảng bá là thân thiện với môi trường, mà còn muốn tin rằng lựa chọn của mình thực sự tạo ra sự khác biệt. Niềm tin này một khi được củng cố, việc sử dụng Xanh SM không còn là một trải nghiệm thử nghiệm, mà có thể dần trở thành một thói quen tiêu dùng bền vững hơn.

Mô hình nghiên cứu

Không phải công nghệ xanh chưa đủ tốt, mà là động lực hành vi chưa đủ mạnh để người dùng thay đổi

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra, ý định sử dụng dịch vụ gọi xe điện của sinh viên không chỉ được hình thành từ nhận thức về môi trường, mà còn chịu tác động rõ rệt từ lợi ích cá nhân và ảnh hưởng xã hội. Đặc biệt, các yếu tố như khuyến mãi và chuẩn mực xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hành vi, trong khi niềm tin vào hiệu quả môi trường lại quyết định khả năng duy trì lựa chọn này về lâu dài.

Từ đó, để gia tăng mức độ chấp nhận của người dùng trẻ, các doanh nghiệp cần tiếp cận theo hướng thực tế hơn thay vì chỉ dừng ở thông điệp “xanh”. Việc thiết kế các chương trình ưu đãi hợp lý có thể trở thành điểm khởi đầu giúp người dùng trải nghiệm dịch vụ. Đồng thời, tận dụng hiệu ứng lan tỏa từ bạn bè, cộng đồng và mạng xã hội sẽ góp phần hình thành những chuẩn mực tiêu dùng mới, nơi việc sử dụng xe điện trở nên phổ biến và dễ chấp nhận hơn.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần chú trọng xây dựng niềm tin bằng cách minh chứng rõ ràng giá trị môi trường mà dịch vụ mang lại. Khi người dùng không chỉ “biết” mà còn “tin”, hành vi sử dụng mới có thể chuyển từ thử nghiệm sang thói quen lâu dài.

Cuối cùng, chuyển đổi sang giao thông xanh không phải là một quyết định mang tính lý tưởng, mà là một quá trình thay đổi hành vi. Và chỉ khi các yếu tố về lợi ích, xã hội và niềm tin cùng hội tụ, lựa chọn “xanh” mới thực sự trở thành lựa chọn mặc định của thế hệ trẻ.

Bài nghiên cứu đã gián tiếp đóng góp cho SDG 11, 12 ,13. Xem toàn bộ bài nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng dịch vụ gọi xe điện Xanh SM của sinh viên đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh” TẠI ĐÂY

Nhóm tác giả: Nguyễn Lê Khánh Vân, Đoàn Nguyễn Nhật Anh, Tiêu Tâm Như, Nguyễn Thanh Ngọc - Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài Cộng đồng nghiên cứu xanh với thông điệp "Research Contribution for UEH Living Lab Green Campus", UEH trân trọng kính mời cộng đồng cùng đón xem bản tin Cộng đồng nghiên cứu xanh tiếp theo.

Thông tin thêm:

SDG 11 – Thành phố và Cộng đồng bền vững nhằm mục tiêu xây dựng các khu đô thị và cộng đồng có khả năng chống chịu, an toàn, và phát triển bền vững, thông qua việc cải thiện chất lượng môi trường sống, quản lý rác thải hiệu quả và đảm bảo tiếp cận các dịch vụ cơ bản cho mọi người dân. Một thành phố bền vững không chỉ quan tâm đến cơ sở hạ tầng vật chất mà còn bao gồm cả nhận thức và hành vi của cư dân trong việc bảo vệ môi trường sống chung.

SDG 12 – Tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm tập trung vào việc bảo đảm các mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững, từ đó giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm môi trường. Mục tiêu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý chất thải hiệu quả, sử dụng tài nguyên một cách tối ưu, và thúc đẩy sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng của cá nhân và cộng đồng, đặc biệt là thông qua giáo dục và nhận thức.

SDG 13 – Ứng phó với biến đổi khí hậu kêu gọi hành động khẩn cấp để chống lại biến đổi khí hậu và những tác động tiêu cực của nó, thông qua việc giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao khả năng thích ứng và tăng cường nhận thức cộng đồng. Mục tiêu này không chỉ bao gồm các chính sách cấp quốc gia mà còn đòi hỏi sự thay đổi từ hành vi cá nhân và cộng đồng trong đời sống hàng ngày, đặc biệt là ở những lĩnh vực có liên quan trực tiếp đến phát sinh và xử lý chất thải.

Tin, ảnh: Dự án UEH Green Campus, Đoàn Thanh niên - Hội sinh viên UEH, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều