[Research Contribution] Ảnh hưởng của yếu tố tâm lý đến hành vi tiêu dùng bền vững của sinh viên tại TP.HCM

Từ khóa: Tiêu dùng bền vững; thái độ môi trường; kiến thức môi trường; trách nhiệm môi trường; hiệu quả nhận thức người tiêu dùng.

Giữa bối cảnh khủng hoảng sinh thái toàn cầu, tiêu dùng bền vững đã trở thành giải pháp tất yếu chứ không dừng lại ở một xu hướng. Mặc dù sinh viên ngày càng nhạy bén với các giá trị môi trường, song nhận thức "xanh" chưa hẳn đã đồng hành cùng hành động thực tế. Khoảng trống giữa tư duy và thực hành này đặt ra một bài toán cấp thiết: Đâu là những điểm chạm tâm lý thực sự chi phối quyết định tiêu dùng bền vững của người trẻ?

Nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đã thực hiện đề tài nghiên cứu “Ảnh hưởng của yếu tố tâm lý đến hành vi tiêu dùng bền vững của sinh viên tại TP.HCM” để trả lời cho câu hỏi đó. Nghiên cứu đi sâu đo lường và định vị những yếu tố tâm lý nào đang thực sự thúc đẩy, hoặc cản bước, con đường chuyển hóa từ nhận thức thành thói quen mua sắm xanh.

Hệ quy chiếu tâm lý: Điều gì dẫn dắt hành vi tiêu dùng bền vững?

Đầu tiên, thái độ định hướng lăng kính định hình lựa chọn. Thái độ tích cực đối với các vấn đề sinh thái chính là bộ lọc đầu tiên trong quá trình ra quyết định. Sự trân trọng các giá trị tự nhiên giúp sinh viên trở nên nhạy cảm hơn với vòng đời của rác thải và tài nguyên, từ đó tự động ưu tiên các sản phẩm thân thiện với môi trường ngay tại điểm chạm mua sắm.

Thứ hai, tri thức sinh thái là nền tảng của sự lựa chọn có chủ đích. Sự am hiểu tường tận về tác động của sản phẩm hay quy trình tái chế cung cấp cho người trẻ một góc nhìn sắc bén để đánh giá bản chất của hàng hóa. Nền tảng kiến thức vững chắc giúp họ nhìn thấu bức tranh toàn cảnh phía sau mỗi món đồ, biến sự đắn đo thành những quyết định chi tiêu có trách nhiệm.

Thứ ba, niềm tin vào sức mạnh cá nhân là động lực. Sự chuyển đổi hành vi diễn ra mạnh mẽ nhất thông qua niềm tin: "Một hành động nhỏ của mình hoàn toàn có thể tạo ra sự khác biệt". Cảm thức tự hiệu quả này chính là chất xúc tác xóa bỏ tâm lý "bất lực trước đám đông", tiếp thêm sức mạnh để sinh viên duy trì thói quen từ chối rác thải nhựa hay ủng hộ hàng tái chế.

Thứ tư, trách nhiệm môi trường là mệnh lệnh từ đạo đức. Vượt lên trên những hiểu biết thông thường, ý thức tự giác về nghĩa vụ bảo vệ Trái Đất đóng vai trò như một "chiếc phanh tâm lý" ngăn chặn các hành vi lãng phí. Đây là nguồn động lực sâu xa, thôi thúc người trẻ chủ động điều chỉnh thói quen sinh hoạt thay vì thụ động chờ đợi các quy định bắt buộc.

Cuối cùng, khát vọng kiến tạo sức ảnh hưởng biến hành động đơn lẻ trở thành xu hướng đại chúng. Việc nhận thức được "quyền lực của người tiêu dùng" thôi thúc sinh viên sử dụng ví tiền của mình như một lá phiếu ủng hộ sự bền vững. Sự tin tưởng rằng mỗi quyết định mua sắm đều góp phần nắn chỉnh thị trường chính là đòn bẩy biến tiêu dùng cá nhân thành một phong trào xã hội rộng lớn.

Mô hình nghiên cứu

Nuôi dưỡng lối sống xanh: Thu hẹp khoảng cách từ tư duy đến thực hành

Từ những phân tích trên, có thể thấy việc thúc đẩy tiêu dùng bền vững không thể chỉ dựa vào sự đa dạng của hàng hóa trên kệ, mà phải bắt nguồn từ việc bồi đắp "hệ sinh thái tâm lý" của người tiêu dùng trẻ.

Đối với các cơ sở giáo dục như UEH và cơ quan quản lý, lời giải nằm ở việc kiến tạo không gian trải nghiệm thực tế. Thông qua các dự án Living Lab, chiến dịch truyền thông xanh hay các phong trào cộng đồng, sinh viên sẽ được trau dồi tri thức và củng cố niềm tin vào giá trị của bản thân. Một khi tri thức, tinh thần trách nhiệm và niềm tin được hội tụ, rào cản tâm lý sẽ bị phá vỡ, nhường chỗ cho những thói quen tiêu dùng bền vững bắt rễ một cách tự nhiên vào đời sống.

Bài nghiên cứu đã gián tiếp đóng góp cho SDG 4, 12 ,13. Xem toàn bộ bài nghiên cứu “Ảnh hưởng của yếu tố tâm lý đến hành vi tiêu dùng bền vững của sinh viên tại TP.HCM” TẠI ĐÂY

Nhóm tác giả: Lê Việt Cường, Bùi Nhật Vy - Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài Cộng đồng nghiên cứu xanh với thông điệp "Research Contribution for UEH Living Lab Green Campus", UEH trân trọng kính mời cộng đồng cùng đón xem bản tin Cộng đồng nghiên cứu xanh tiếp theo.

Thông tin thêm:

SDG 4 – Giáo dục chất lượng hướng đến việc bảo đảm mọi người đều có cơ hội tiếp cận nền giáo dục công bằng, toàn diện và chất lượng ở mọi cấp bậc. Giáo dục không chỉ là trang bị kiến thức cơ bản, mà còn mở ra cơ hội phát triển kỹ năng, tư duy sáng tạo và tinh thần trách nhiệm xã hội, từ đó giúp con người thích ứng với sự thay đổi của thế giới và đóng góp cho sự phát triển bền vững.

SDG 12 – Tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm tập trung vào việc bảo đảm các mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững, từ đó giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm môi trường. Mục tiêu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý chất thải hiệu quả, sử dụng tài nguyên một cách tối ưu, và thúc đẩy sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng của cá nhân và cộng đồng, đặc biệt là thông qua giáo dục và nhận thức.

SDG 13 – Ứng phó với biến đổi khí hậu kêu gọi hành động khẩn cấp để chống lại biến đổi khí hậu và những tác động tiêu cực của nó, thông qua việc giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao khả năng thích ứng và tăng cường nhận thức cộng đồng. Mục tiêu này không chỉ bao gồm các chính sách cấp quốc gia mà còn đòi hỏi sự thay đổi từ hành vi cá nhân và cộng đồng trong đời sống hàng ngày, đặc biệt là ở những lĩnh vực có liên quan trực tiếp đến phát sinh và xử lý chất thải.

Tin, ảnh: Dự án UEH Green Campus, Đoàn Thanh niên - Hội sinh viên UEH, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều