08/06/2026
Chia sẻ
Hưởng ứng Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam và Ngày Đại dương Thế giới (08/06), bảo vệ đại dương đang được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết. Biển đảo quê hương không đơn thuần là ranh giới lãnh thổ, mà chính là những "tọa độ xanh" nuôi dưỡng nền kinh tế tuần hoàn. Đứng trước các thách thức sinh thái, nhiệm vụ cốt lõi hiện nay là kết hợp chặt chẽ giữa việc gìn giữ chủ quyền quốc gia và nỗ lực "giữ lành" các giá trị tài nguyên đại dương.
Từ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ đến thách thức cạn kiệt tài nguyên biển
Việt Nam là quốc gia ven biển với vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn và hàng ngàn hòn đảo tạo thành vành đai chiến lược trong việc bảo vệ an ninh quốc phòng. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển bền vững hiện nay, không gian biển đảo không chỉ mang ý nghĩa sống còn về mặt khẳng định chủ quyền lãnh thổ, mà còn là nền tảng chiến lược của kinh tế quốc gia. Khối tài sản tự nhiên này cung cấp sinh kế cho hàng triệu người và là động lực cốt lõi nuôi dưỡng nền kinh tế biển xanh. Thực tế cho thấy, đại dương đang đối mặt với sức ép khai thác vượt quá giới hạn sinh thái và khả năng phục hồi tự nhiên.
Theo Báo cáo Hiện trạng môi trường biển và hải đảo quốc gia do Bộ Tài nguyên và Môi trường (MONRE) thực hiện, trữ lượng nguồn lợi thủy sản ven bờ của Việt Nam đang suy giảm với tốc độ đáng báo động. Các phân tích chuyên sâu chỉ ra rằng năng suất đánh bắt trên một đơn vị nỗ lực (CPUE) liên tục sụt giảm trong thập kỷ qua. Đồng thời, cấu trúc mẻ lưới đang biến đổi tiêu cực khi tỷ lệ cá non và cá tạp tăng cao, phản ánh tình trạng suy kiệt nghiêm trọng của các quần thể sinh vật biển bản địa.
Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự đứt gãy sinh thái này là các hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định. Việc lạm dụng các phương tiện đánh bắt mang tính tàn phá (như lưới kéo đáy giã cào, xung điện) không chỉ phá vỡ cấu trúc rạn san hô, làm đứt gãy chuỗi thức ăn dưới nước mà còn triệt tiêu hoàn toàn khả năng sinh sản, tái tạo của đại dương, trực tiếp đe dọa an ninh tài nguyên quốc gia.
Dưới góc độ kinh tế vĩ mô, hệ lụy của tình trạng đánh bắt quá mức và vi phạm IUU đang được lượng hóa bằng những tổn thất tài chính khổng lồ. Kể từ khi Ủy ban Châu Âu (EC) áp dụng biện pháp cảnh báo chính thức đối với hải sản khai thác của Việt Nam vào tháng 10/2017, chuỗi giá trị xuất khẩu đã chịu những tác động trực tiếp và nặng nề. Dữ liệu nghiên cứu công bố bởi Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) phối hợp cùng Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho thấy, các rào cản thương mại từ biện pháp cảnh báo này khiến ngành thủy sản Việt Nam thất thu khoảng 387 triệu USD mỗi năm chỉ riêng tại thị trường EU.
Các chuyên gia kinh tế nhấn mạnh, nếu năng lực quản trị ngư nghiệp không được cải thiện triệt để nhằm gỡ bỏ cảnh báo, hoặc diễn biến xấu hơn là bị áp dụng biện pháp từ chối nhập khẩu hoàn toàn, nền kinh tế biển của Việt Nam sẽ đối mặt với mức thiệt hại xấp xỉ gần 500 triệu USD/năm. Vấn đề IUU, do đó, không còn là câu chuyện riêng của ngành thủy sản, mà là rào cản lớn đe dọa sinh kế của hàng triệu ngư dân và làm suy yếu năng lực cạnh tranh của quốc gia trên thị trường quốc tế.
Lan tỏa tri thức: Dùng lăng kính kinh tế học để giải quyết bài toán suy kiệt sinh thái biển
Đứng trước sự suy giảm nghiêm trọng của tài nguyên đại dương, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) không tiếp cận vấn đề đơn thuần dưới góc độ bảo tồn sinh học, mà nhìn nhận đây là một thách thức cốt lõi về quản trị kinh tế vĩ mô và rủi ro chuỗi cung ứng.
Phát huy thế mạnh của một trung tâm nghiên cứu và đào tạo trọng điểm, UEH chủ trương chuyển hóa tri thức từ giảng đường thành các giải pháp can thiệp thực tiễn (outreach). Thay vì những thông điệp truyền thông bề nổi, nhà trường thông qua Viện Kinh tế Môi trường (EEI) và các Khoa chuyên môn để đưa các công cụ kinh tế học vào giải quyết bài toán "ngoại ứng tiêu cực" của ngành ngư nghiệp. Bằng việc ứng dụng mô hình Phân tích chi phí - lợi ích, đội ngũ chuyên gia UEH đã tiến hành lượng hóa những tổn thất vô hình của hệ sinh thái thành các rủi ro tài chính cụ thể.
Dựa trên các nền tảng dữ liệu thực chứng này, UEH cung cấp những luận cứ khoa học sắc bén để chứng minh cho sinh viên, mạng lưới đối tác và doanh nghiệp thấy rõ: lợi nhuận ngắn hạn từ các hoạt động đánh bắt sai quy định hoàn toàn không thể bù đắp được những hệ lụy khổng lồ về rào cản thương mại quốc tế, sự đứt gãy chuỗi giá trị và nguy cơ sụt giảm năng lực cạnh tranh quốc gia.
Quá trình tích hợp tri thức này vào các diễn đàn học thuật và chương trình đào tạo đóng vai trò như một đòn bẩy chiến lược. Nó không chỉ góp phần xóa bỏ tư duy khai thác tài nguyên tận diệt, mà còn trực tiếp trang bị cho thế hệ các nhà quản trị tương lai tư duy hoạch định chính sách dựa trên nền tảng Phát triển bền vững, từng bước thúc đẩy Việt Nam tiến tới nền Kinh tế biển xanh toàn diện.
Khung quản trị nội bộ: Chính sách Cung ứng có đạo đức tại UEH
Không chỉ hướng ra bên ngoài, cam kết bảo vệ đại dương (SDG 14) còn được UEH cụ thể hóa bằng các quy định quản trị ngay trong khuôn viên trường. Điểm sáng lớn nhất là việc áp dụng Chính sách Mua sắm và Cung ứng có đạo đức.
Trong quy trình đấu thầu và lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ ăn uống, căn tin tại trường, UEH thiết lập bộ tiêu chuẩn bắt buộc: ưu tiên tuyệt đối những đơn vị cam kết thu mua thủy, hải sản có nguồn gốc nuôi trồng minh bạch và khai thác bền vững. Đặc biệt, nhà trường thiết lập cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt, kiên quyết nói "KHÔNG" với việc tiêu thụ các sản phẩm hải sản nằm trong danh mục vi phạm IUU hoặc có nguồn gốc đánh bắt hủy diệt.
Bảo vệ biển đảo không phải là một khẩu hiệu xa vời, mà bắt nguồn từ những chính sách kết hợp cùng các lựa chọn tiêu dùng. Tại UEH, trách nhiệm với đại dương được khẳng định thông qua những hành động thực chứng, từ các dự án cộng đồng đến tiêu chuẩn đạo đức trong từng suất ăn của sinh viên.
#NgayMoitruongthegioi2026 #NgayDaiduongthegioi2026 #TuanleBienvaHaidaoVN #SDG14
Tin, ảnh: Dự án UEH Green Campus
