[Research Contribution] Nghiên cứu những yếu tố ảnh hưởng đến thái độ của sinh viên UEH về dự án “UEH Zero Waste Campus”

Từ khóa: Zero Waste Campus, sinh viên UEH, thái độ, chuẩn chủ quan, nhận thức kiểm soát hành vi, bảo vệ môi trường, sống xanh

Mỗi ngày trong khuôn viên trường, rác thải xuất hiện rất tự nhiên trong đời sống sinh viên. Ly nhựa, hộp xốp, túi nilon “tiện đâu dùng đó”, tất cả lặp lại như một thói quen. Khi những lựa chọn nhỏ ấy diễn ra mỗi ngày, rác thải không còn là câu chuyện xa vời của môi trường, mà trở thành một phần của chính không gian học tập. Trong bối cảnh đó, dự án “UEH Zero Waste Campus” được triển khai với mục tiêu không chỉ giảm rác, mà còn thay đổi cách sinh viên nhìn nhận và phản ứng trước lối sống không rác thải. Xuất phát từ thực tế này, nhóm nghiên cứu sinh viên Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đã thực hiện nghiên cứu nhằm tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến thái độ của sinh viên đối với dự án, từ đó lý giải vì sao có người sẵn sàng thay đổi, trong khi nhiều người vẫn còn do dự.

“UEH Zero Waste Campus” là dự án được triển khai tại Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh với mục tiêu xây dựng một khuôn viên đại học hướng đến lối sống không rác thải. Dự án tập trung vào các hoạt động như phân loại rác tại nguồn, giảm đồ nhựa dùng một lần, khuyến khích tái sử dụng và lan tỏa tư duy sống xanh trong cộng đồng sinh viên. Không chỉ dừng lại ở việc thay đổi hạ tầng hay quy trình xử lý rác, UEH Zero Waste Campus còn hướng đến việc tạo ra sự chuyển biến từ bên trong, nơi mỗi sinh viên dần hình thành thói quen, ý thức và trách nhiệm với môi trường học tập của chính mình. Tuy nhiên, trên thực tế, mức độ quan tâm và hưởng ứng của sinh viên đối với dự án vẫn còn khác nhau, đặt ra câu hỏi về những yếu tố đang định hình thái độ của sinh viên trước một sáng kiến xanh ngay trong không gian đại học.

Những nhân tố định hình thái độ của sinh viên đối với Zero Waste Campus

*Sức khỏe cá nhân và cách sinh viên nhìn nhận lối sống không rác thải

Với nhiều sinh viên, Zero Waste không chỉ gắn với môi trường, mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe cá nhân. Việc giảm sử dụng nhựa dùng một lần, hạn chế rác thải khó phân hủy hay lựa chọn những thói quen tiêu dùng bền vững hơn thường được nhìn nhận như một cách bảo vệ sức khỏe lâu dài. Khi sinh viên nhận thức rõ mối liên hệ giữa rác thải, môi trường sống và sức khỏe của chính mình, thái độ đối với các sáng kiến như UEH Zero Waste Campus có xu hướng tích cực hơn. Ngược lại, nếu lợi ích sức khỏe chưa được cảm nhận rõ ràng, Zero Waste dễ bị xem là một lựa chọn mang tính phong trào hơn là nhu cầu thực sự.

*Ý thức môi trường và sự sẵn sàng thay đổi thói quen hằng ngày

Ý thức về môi trường đóng vai trò nền tảng trong việc hình thành thái độ của sinh viên đối với dự án. Những sinh viên quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề ô nhiễm, biến đổi khí hậu hay suy giảm tài nguyên thường dễ đồng cảm với mục tiêu của Zero Waste Campus. Tuy nhiên, từ sự quan tâm đến hành động thực tế vẫn tồn tại một khoảng cách. Không phải sinh viên nào cũng sẵn sàng thay đổi thói quen sinh hoạt vốn đã quen thuộc. Vì vậy, ý thức môi trường tuy là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để tạo ra sự hưởng ứng mạnh mẽ nếu thiếu các yếu tố hỗ trợ đi kèm.

*Ảnh hưởng từ bạn bè và cộng đồng trong không gian đại học

Trong môi trường đại học, thái độ của sinh viên không hình thành một cách độc lập, mà chịu ảnh hưởng đáng kể từ bạn bè, tập thể và chuẩn mực chung xung quanh. Khi Zero Waste được nhắc đến thường xuyên trong các hoạt động, câu lạc bộ hay nhóm bạn, sinh viên có xu hướng nhìn nhận dự án như một phần tự nhiên của đời sống học đường. Sự khích lệ, đồng thuận hoặc đơn giản là việc “mọi người đều làm” có thể tạo ra động lực khiến sinh viên dễ chấp nhận và ủng hộ dự án hơn. Ngược lại, nếu Zero Waste chưa trở thành một chuẩn mực phổ biến, thái độ tích cực sẽ khó lan tỏa rộng trong cộng đồng.

*Vai trò của truyền thông và giáo dục trong việc lan tỏa Zero Waste

Cách dự án được truyền thông và giáo dục ảnh hưởng trực tiếp đến việc sinh viên hiểu và đánh giá Zero Waste Campus như thế nào. Khi thông tin về dự án rõ ràng, gần gũi và gắn với đời sống sinh viên, Zero Waste không còn là khái niệm trừu tượng. Các hoạt động truyền thông, workshop hay nội dung giáo dục nếu được thiết kế phù hợp sẽ giúp sinh viên hiểu đúng tinh thần của dự án và thấy được vai trò của mình trong đó. Ngược lại, truyền thông thiếu nhất quán hoặc quá nặng thông tin kỹ thuật có thể khiến sinh viên cảm thấy xa lạ và ít quan tâm.

*Cảm nhận về khả năng tham gia dự án của chính sinh viên

Một yếu tố quan trọng khác là cảm giác sinh viên có đủ khả năng để tham gia và thực hành Zero Waste hay không. Nếu sinh viên cảm thấy việc phân loại rác, giảm rác thải hay tham gia các hoạt động của dự án quá phức tạp, tốn thời gian hoặc vượt quá khả năng cá nhân, thái độ tích cực sẽ khó hình thành. Ngược lại, khi sinh viên tin rằng mình có thể dễ dàng tham gia, bắt đầu từ những hành động nhỏ và phù hợp với lịch học, Zero Waste trở nên khả thi hơn. Chính cảm giác “mình làm được” này góp phần củng cố thái độ ủng hộ đối với dự án UEH Zero Waste Campus.

Những định hướng nhằm thúc đẩy Zero Waste Campus trong cộng đồng sinh viên

Từ kết quả nghiên cứu, có thể thấy rằng thái độ của sinh viên đối với UEH Zero Waste Campus không hình thành chỉ nhờ nhận thức chung về môi trường, mà chịu ảnh hưởng mạnh từ cảm giác gần gũi và khả năng tham gia thực tế. Vì vậy, dự án cần tiếp tục được triển khai theo hướng giúp sinh viên thấy Zero Waste là điều có thể thực hiện trong đời sống hằng ngày, bắt đầu từ những thay đổi nhỏ và phù hợp với nhịp sinh hoạt học đường. Khi sinh viên cảm nhận được rằng việc giảm rác hay phân loại rác không quá phức tạp và không tạo thêm áp lực, thái độ tích cực sẽ dễ được hình thành và duy trì hơn.

Bên cạnh đó, truyền thông và giáo dục đóng vai trò then chốt trong việc kết nối dự án với sinh viên. Thay vì chỉ tập trung truyền tải thông tin, các hoạt động truyền thông cần nhấn mạnh trải nghiệm, câu chuyện thật và sự tham gia của chính sinh viên trong quá trình thực hành Zero Waste. Khi dự án được kể lại bằng những ví dụ gần gũi trong khuôn viên trường, Zero Waste sẽ không còn là một khái niệm mang tính khẩu hiệu, mà trở thành một phần quen thuộc của đời sống sinh viên UEH.

Cuối cùng, việc xây dựng môi trường đồng thuận trong cộng đồng sinh viên cũng là yếu tố quan trọng để dự án lan tỏa bền vững. Khi Zero Waste dần trở thành một chuẩn mực chung thông qua các câu lạc bộ, hoạt động tập thể và mạng lưới sinh viên tham gia tích cực, thái độ ủng hộ sẽ không chỉ đến từ ý thức cá nhân mà còn được củng cố bởi ảnh hưởng từ bạn bè và cộng đồng. Chính sự lan tỏa này sẽ giúp UEH Zero Waste Campus đi từ một sáng kiến xanh trở thành thói quen chung trong không gian đại học.

Bài nghiên cứu đã gián tiếp đóng góp cho SDG 11 – Thành phố và Cộng đồng bền vững, SDG 12 – Tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm, SDG 13 – Ứng phó với biến đổi khí hậu. Xem toàn bộ bài Nghiên cứu những yếu tố ảnh hưởng đến thái độ của sinh viên UEH về dự án “UEH Zero Waste Campus” TẠI ĐÂY

Tác giả: Phạm Thị Ngọc Quyên, Nguyễn Diễm Quỳnh, Dương Nghệ Đình, Nguyễn Thị Trúc Ly - Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. 

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài Cộng đồng nghiên cứu xanh với thông điệp "Research Contribution for UEH Living Lab Green Campus", UEH trân trọng kính mời cộng đồng cùng đón xem bản tin Cộng đồng nghiên cứu xanh tiếp theo.

Thông tin thêm:

SDG 11 – Thành phố và Cộng đồng bền vững nhằm mục tiêu xây dựng các khu đô thị và cộng đồng có khả năng chống chịu, an toàn, và phát triển bền vững, thông qua việc cải thiện chất lượng môi trường sống, quản lý rác thải hiệu quả và đảm bảo tiếp cận các dịch vụ cơ bản cho mọi người dân. Một thành phố bền vững không chỉ quan tâm đến cơ sở hạ tầng vật chất mà còn bao gồm cả nhận thức và hành vi của cư dân trong việc bảo vệ môi trường sống chung.

SDG 12 – Tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm tập trung vào việc bảo đảm các mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững, từ đó giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm môi trường. Mục tiêu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý chất thải hiệu quả, sử dụng tài nguyên một cách tối ưu, và thúc đẩy sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng của cá nhân và cộng đồng, đặc biệt là thông qua giáo dục và nhận thức.

SDG 13 – Ứng phó với biến đổi khí hậu kêu gọi hành động khẩn cấp để chống lại biến đổi khí hậu và những tác động tiêu cực của nó, thông qua việc giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao khả năng thích ứng và tăng cường nhận thức cộng đồng. Mục tiêu này không chỉ bao gồm các chính sách cấp quốc gia mà còn đòi hỏi sự thay đổi từ hành vi cá nhân và cộng đồng trong đời sống hàng ngày, đặc biệt là ở những lĩnh vực có liên quan trực tiếp đến phát sinh và xử lý chất thải.

Tin, ảnh: Dự án UEH Green Campus, Đoàn Thanh niên - Hội sinh viên UEH, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều