[Contribution Research] Đổi mới công nghệ ICT và hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh của sinh viên Thành phố Hồ Chí Minh: Hiểu rõ vai trò của mối quan tâm môi trường, giá trị tiêu dùng xanh và cảm nhận hiệu quả

Từ khóa: Hành vi tiêu dùng xanh; Công nghệ thông tin và truyền thông; Các sản phẩm tiêu dùng xanh; Mức độ quan tâm đến môi trường; Giá trị tiêu dùng xanh; Hiệu quả cảm nhận

Trong bối cảnh tiêu dùng xanh dần trở thành lựa chọn của thế hệ trẻ, câu hỏi đặt ra không chỉ là sinh viên có quan tâm đến môi trường hay không, mà còn là điều gì thật sự thúc đẩy họ mua và sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường trong kỷ nguyên số. Khi công nghệ, mạng xã hội và các ứng dụng trực tuyến ngày càng chi phối hành vi tiêu dùng, giá trị tiêu dùng xanh, mối quan tâm môi trường và niềm tin về hiệu quả của hành vi cá nhân trở thành những yếu tố đáng được nhìn lại. Từ đó, nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện đề tài “Đổi mới công nghệ ICT và hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh của sinh viên TP. Hồ Chí Minh: Hiểu rõ vai trò của mối quan tâm môi trường, giá trị tiêu dùng xanh và cảm nhận hiệu quả” nhằm khám phá sâu hơn động lực phía sau lựa chọn tiêu dùng xanh của người trẻ hôm nay.

Khi nói đến ICT, chúng ta đang nói về những công nghệ và nền tảng số gắn liền với đời sống sinh viên hiện nay như mạng xã hội, ứng dụng mua sắm trực tuyến, ví điện tử hay các nền tảng thương mại điện tử. Không chỉ là kênh tiếp nhận thông tin, ICT còn định hình cách sinh viên tìm hiểu, so sánh và đánh giá các sản phẩm thân thiện với môi trường. Một bài review, một gợi ý mua sắm hay một câu chuyện truyền cảm hứng về lối sống xanh có thể trở thành điểm chạm tác động trực tiếp đến quyết định tiêu dùng. Và chính trong bối cảnh đó, nghiên cứu đã chỉ ra rằng hành vi tiêu dùng xanh của sinh viên không chỉ đến từ công nghệ, mà còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhóm yếu tố khác nhau mà chúng ta sẽ cùng đi sâu ở phần tiếp theo.

Những yếu tố đứng sau lựa chọn tiêu dùng xanh của sinh viên

*Mối quan tâm đối với môi trường – khi lựa chọn tiêu dùng gắn với trách nhiệm cá nhân

Một bộ phận sinh viên không chỉ xem việc tiêu dùng là đáp ứng nhu cầu, mà còn gắn nó với trách nhiệm bảo vệ môi trường. Những bạn trẻ có mức độ quan tâm môi trường cao thường nhạy cảm hơn trước các vấn đề như rác thải, khí thải, biến đổi khí hậu, và từ đó có xu hướng suy nghĩ kỹ hơn trước mỗi quyết định mua sắm. Mối quan tâm này không chỉ tác động đến thái độ đối với sản phẩm xanh mà còn góp phần hình thành ý định chuyển sang tiêu dùng bền vững.

*Giá trị tiêu dùng xanh – khi người trẻ tìm kiếm “lợi ích vượt lên trên sản phẩm”

Không chỉ dừng lại ở chức năng hay tiện ích, nhiều sinh viên cảm nhận sản phẩm xanh như một giá trị kép: vừa tốt cho sức khỏe, vừa thân thiện với môi trường. Khi những giá trị này được nhận thức rõ ràng, sinh viên dễ cảm thấy việc chi trả cho sản phẩm xanh là “xứng đáng”. Cảm nhận về giá trị tích cực ấy dần trở thành động lực nội tại, thúc đẩy họ nghiêng về các lựa chọn tiêu dùng có trách nhiệm hơn.

*Cảm nhận về hiệu quả – niềm tin rằng lựa chọn cá nhân có thể tạo ra thay đổi

Một yếu tố đặc biệt quan trọng là “niềm tin vào hiệu quả hành động”. Khi sinh viên tin rằng việc sử dụng sản phẩm xanh có thể góp phần giảm tác động tiêu cực lên môi trường, họ sẽ chủ động hơn trong việc thay đổi thói quen tiêu dùng. Ngược lại, nếu cảm thấy lựa chọn của mình “không tạo ra khác biệt”, ý định tiêu dùng xanh có thể suy giảm. Niềm tin này đóng vai trò như cầu nối giữa nhận thức và hành vi thực tế.

*Thái độ và ý định tiêu dùng – bước chuyển từ nhận thức sang hành động

Thái độ tích cực đối với sản phẩm xanh giúp sinh viên nhìn nhận đây không chỉ là xu hướng mà còn là lựa chọn đúng đắn cho tương lai. Khi thái độ đã được hình thành, ý định tiêu dùng xanh xuất hiện như một bước chuyển tự nhiên trước khi trở thành hành vi cụ thể. Nghiên cứu cho thấy thái độ và ý định là hai mắt xích quan trọng, giúp giải thích vì sao có những sinh viên nói “ủng hộ tiêu dùng xanh”, nhưng chỉ một phần trong số đó thật sự chuyển sang sử dụng sản phẩm xanh trong thực tế.

*Vai trò của ICT – môi trường số thúc đẩy (hoặc cản trở) hành vi tiêu dùng xanh

Ở tầng tác động bối cảnh, ICT giữ vai trò như “chất xúc tác”. Các nền tảng số giúp sinh viên tiếp cận thông tin về sản phẩm, đọc đánh giá, xem trải nghiệm người dùng và thậm chí chứng kiến cách sản phẩm gắn với lối sống bền vững. Khi ICT hỗ trợ tốt quá trình tìm hiểu và giảm rào cản thông tin, cảm nhận hiệu quả và hành vi tiêu dùng xanh có xu hướng được củng cố mạnh hơn. Ngược lại, nếu thông tin gây nhiễu hoặc thiếu minh bạch, nó có thể khiến người trẻ chùn bước trước quyết định mua.

Khi tiêu dùng xanh không chỉ là lựa chọn cá nhân, mà còn là câu chuyện của hệ sinh thái

Kết quả nghiên cứu cho thấy hành vi tiêu dùng xanh của sinh viên không hình thành một cách ngẫu nhiên, mà chịu ảnh hưởng đồng thời từ mối quan tâm môi trường, giá trị tiêu dùng xanh, cảm nhận về hiệu quả hành động và bối cảnh công nghệ số mà họ đang tương tác hằng ngày.

Đầu tiên, hành vi tiêu dùng xanh của sinh viên không chỉ được quyết định bởi việc sản phẩm có thân thiện với môi trường hay không, mà còn bởi câu chuyện giá trị mà sản phẩm mang lại. Khi doanh nghiệp truyền thông rõ ràng về lợi ích sức khỏe, tính bền vững trong quy trình sản xuất, cũng như những tác động tích cực đối với môi trường và cộng đồng, sinh viên sẽ dễ dàng hình thành niềm tin rằng lựa chọn tiêu dùng của mình thực sự có ý nghĩa. Những thông tin này không chỉ giúp gia tăng cảm nhận về giá trị tiêu dùng xanh, mà còn củng cố thái độ tích cực và ý định chuyển sang sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường.

Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng gợi mở vai trò đặc biệt của các nền tảng công nghệ số. ICT không chỉ là công cụ cung cấp thông tin, mà còn là “không gian ra quyết định” nơi sinh viên tìm kiếm đánh giá, xem trải nghiệm người dùng và đối chiếu giữa giá trị môi trường và lợi ích cá nhân. Khi thông tin trên các nền tảng số được trình bày minh bạch, đáng tin cậy và gắn với trải nghiệm thực tế, cảm nhận về hiệu quả của việc tiêu dùng xanh sẽ được củng cố mạnh hơn. Ngược lại, nếu thông tin gây nhiễu hoặc thiếu nhất quán, hành vi tiêu dùng xanh có thể bị chững lại, cho thấy ICT vừa là động lực, nhưng cũng có thể trở thành rào cản nếu doanh nghiệp không đầu tư đúng cách.

Ở góc độ giáo dục và cộng đồng sinh viên, kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của môi trường học đường trong việc nuôi dưỡng nhận thức và trách nhiệm xã hội. Khi những hoạt động học thuật, chiến dịch truyền thông xanh hay không gian trải nghiệm thực tế được triển khai, sinh viên không chỉ hiểu hơn về ý nghĩa của tiêu dùng bền vững, mà còn cảm nhận rõ rằng hành động cá nhân của mình có khả năng tạo ra tác động tích cực. Chính cảm nhận này giúp thu hẹp khoảng cách giữa thái độ, ý định và hành vi tiêu dùng xanh trong thực tế.

Bài nghiên cứu đã gián tiếp đóng góp cho SDG 9, 12, 13. Xem toàn bộ bài nghiên cứu “Đổi mới công nghệ ICT và hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh của sinh viên Thành phố Hồ Chí Minh: Hiểu rõ vai trò của mối quan tâm môi trường, giá trị tiêu dùng xanh và cảm nhận hiệu quả” TẠI ĐÂY

Nhóm tác giả: Lê Nhật Thư, Đinh Quang Thái, Lý Tường Long, Nguyễn Hoàng Như Ngọc, Ngô Trần Thanh Thủy - Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài Cộng đồng nghiên cứu xanh với thông điệp "Research Contribution for UEH Living Lab Green Campus", UEH trân trọng kính mời cộng đồng cùng đón xem bản tin Cộng đồng nghiên cứu xanh tiếp theo.

Thông tin thêm:

SDG 9 – Công nghiệp, Đổi mới và Hạ tầng hướng đến việc xây dựng cơ sở hạ tầng kiên cố, thúc đẩy công nghiệp hóa bền vững và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Mục tiêu này không chỉ liên quan đến phát triển công nghệ và sản xuất, mà còn bao gồm việc thu hẹp khoảng cách tiếp cận hạ tầng giữa các khu vực, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như ứng dụng công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

SDG 12 – Tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm tập trung vào việc bảo đảm các mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững, từ đó giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm môi trường. Mục tiêu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý chất thải hiệu quả, sử dụng tài nguyên một cách tối ưu, và thúc đẩy sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng của cá nhân và cộng đồng, đặc biệt là thông qua giáo dục và nhận thức.

SDG 13 – Ứng phó với biến đổi khí hậu kêu gọi hành động khẩn cấp để chống lại biến đổi khí hậu và những tác động tiêu cực của nó, thông qua việc giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao khả năng thích ứng và tăng cường nhận thức cộng đồng. Mục tiêu này không chỉ bao gồm các chính sách cấp quốc gia mà còn đòi hỏi sự thay đổi từ hành vi cá nhân và cộng đồng trong đời sống hàng ngày, đặc biệt là ở những lĩnh vực có liên quan trực tiếp đến phát sinh và xử lý chất thải.

Tin, ảnh: Dự án UEH Green Campus, Đoàn Thanh niên - Hội sinh viên UEH, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều